Broedgebied

Auteur: Charissa Bakema

  • Een onzichtbaar web.

    Een onzichtbaar web.

    Vaak, steeds vaker denk ik deze jaren aan mijn ouders, tantes en ooms en de jubilea die ze vierden toen ik een stuk jonger was. Deze bijeenkomsten vervulden mij altijd met een soort van verbazing. Misschien wel omdat op zo’n feest alles bij elkaar was. Daarmee bedoel ik vrienden en familie, en ook bedoel ik dat er vreugde was en verdriet. Dat verdriet verbaasde me. Het was nooit zo nadrukkelijk aanwezig. Soms was het er in stilte, soms ging het gehuld in de mantel van spreekwoorden ‘ het was geen kalme vaart, we moesten veel stormen trotseren’.  Soms voelde ik het door mensen die niet langer aanwezig waren. Soms was het er door de mensen die juist aanwezig waren en die getuige waren geweest van de dingen die niet fijn gingen. Misschien maakte die aanwezigheid van vreugde en verdriet samen deze bijeenkomsten ook zo indrukwekkend. Inmiddels heb ik dus zelf de leeftijd van mijn ouders en tantes en ooms van toen. En ook ik had iets te vieren. Om daarover te schrijven even een bruggetje:

    Ik heb een beetje een gekke agenda. Een soort brugklasagenda. Zo eentje waar ik zelf mijn weken in schrijf en waarin ik heel veel kleine gekke collages en vreemde uitspraken via bijvoorbeeld ‘cut out poetry’ maak.  Bij deze week had ik de uitspraak ‘Een onzichtbaar web, constant in beweging, zorgt voor zuurstof’ gemaakt.

    Afgelopen weekend vierden mijn lief en ik samen met onze Regenboogprins een 1000-dingen-feestje, iets wat we 9 jaar geleden ook een keer deden. Eigenlijk geven de woorden in mijn agenda precies aan wat ik daar ervaarde.
    Om mijn lief, de Regenboogprins en mijzelf heen is in de loop van de tijd als een onzichtbaar web een gemeenschap van mensen geformeerd. Het web rijkt nog verder doordat het ook ons huis, ons chalet, onze hond, en de verbinding met onze wereld en de Eeuwige meeneemt. Dat web ondersteunt ons met duizenden trillende kwetsbare maar sterke draden die weer verbonden zijn met anderen. En zo zorgt het ervoor dat wij rustig kunnen blijven ademen.  Het is een bijzonder web, vol kracht en kwetsbaarheid. In dat web wordt de trilling van vreugde opgenomen en doorgegeven, en ook de trilling van verdriet en pijn. En met de erkenning van het kwetsbare, zo rijk.
    Tijdens de dag was onze prins met regelmaat even helemaal overvol door alle aandacht die hij kreeg. Tijdens de dag ging dus ook iets van ons normale leven gewoon door. En dat is prima. Dat hoort erbij. Dat kan het web wel dragen.
    Tijdens de dag waren er ook heel veel
    geluksmomenten:
    De woorden die mijn lief uitsprak tijdens het eten die eindigden met ‘ik houd van jou’,
    de speech met sketch-elementen van dierbare vrienden,
    de vele ongelovelijk leuke cadeau’s die onze Regenboogprins kreeg,
    de bereidheid van onze vrienden en familie om naar de prachtige maar afgelegen locatie af te reizen en met allerlei voor hen onbekenden een feest te gaan vieren,
    het heerlijke eten, met zorg klaargemaakt,
    de glimlachende ogen
    de arm van een vriendin even om me heen.
    Dit alles maakte deze dag tot eentje die ik niet snel zal vergeten.
    De Regenboogprins gaf de volgende dag, bijgekomen van alle ervaringen, aan dat we zoiets nog wel een keer konden doen. Iets eerder dan over 9 jaar dit keer. Hij was al vergeten hoe pittig het voor hem was. Nu was er alleen nog het plezier en het besef van te worden liefgehad.

  • Vogels op de begraafplaats

    Vogels op de begraafplaats

    Vandaag, 13 September 2026 zou mijn vader 92 zijn geworden. Hij overleed op 7 Oktober 2022. Ik had nog net, samen met onze Regenboogprins en mijn lief zijn 88e verjaardag gevierd in de zorginstelling waar hij sinds enkele weken verbleef. Mijn vader begreep niet meer goed waar hij was. Toen we even naar buiten gingen, hij zat in een rolstoel, keek hij in de tuin met verwondering naar het gebouw, “Wat een mooi gebouw, is dat het gemeentehuis?” zei hij. Het stak me dat hij niet meer in zijn eigen vertrouwde huis kon wonen, hoe aardig alle verzorgenden ook waren. Zijn hart was niet sterk meer. Hij leed aan nawerkingen van bestralingen voor blaaskanker. Hij had dementie. Ik heb vaak gedacht: “gelukkig hoefde hij daar niet lang te wonen”.  Twee dagen voor zijn overlijden was ik bij hem in het ziekenhuis met mijn zusje en moeder. Hij was, zoals altijd, blij om ons te zien. Hij keek naar buiten en zag iets wat wij niet konden zien.  “Zien jullie die vogels? Prachtige vogels zitten daar!” zei hij. Ik wist toen nog niet dat hij twee dagen later zou zijn weggevlogen met de vogels die hij had gezien.

    De doden zijn de vogels die vliegen tussen het paradijs en de aarde.

    Dit, ik denk Arabische, spreekwoord hoorde ik tijdens een voorstelling afgelopen jaar. Het past mooi bij het beeld dat ik had van mijn vader, die vleugels kreeg en wegvloog. Later zag ik hem lopen, in voor mij onherkenbare landschappen, met een korte broek en zijn dikke kuiten in stevige schoenen, een deuntje neuriënd.

    Nu wandel ik over de begraafplaats naar zijn graf. Ik ben al een tijdje niet meer geweest. Mijn vader ligt op een natuurbegraafplaats in het bos, op een plekje dat ik iedere keer moet zoeken, omdat met ieder seizoen het bos verandert. Gelukkig is er die hele specifieke boom, vlak achter zijn plek. De vogels fluiten. De heide, deels nog in bloei, draagt vele spinnenwebben. De zon schijnt. Dante, mijn hond, snuffelt aan de houten gedenkschijf en gaat dan op het graf liggen. Dat voelt goed. Mijn lieve oude hond, zo dicht bij de resten van mijn vader.

    Ben je hier nog?

    Ik vraag het hem. “Soms” zegt hij. “Als ik even uit wil rusten. Het is een fijne plek hier.” Verder zegt hij niets. En ik ook niet. Ik voel de ochtendzon op mijn huid, en de frisheid van de septembermorgen.
    Ik bedenk me dat mijn vader sowieso niet zo van het goede gesprek was. Hij hield van gezelligheid en verhalen vertellen over alles wat hij had meegemaakt. Maar diepe gesprekken had ik niet met hem, niet als kind, niet als tiener en niet als volwassene. Het was niet ‘het gesprek’ wat me met hem verbond. Het was iets anders. Mijn vader was niet een intellectuele man, maar wel een man vol liefde, en hij hield ervan zichzelf te ontwikkelen.  Hij bleef de opleidingen doen die nodig waren om verder te komen, tot ver in zijn  laatste jaren. Hij hield van zingen, en zat een tijd bij een mannenkoor waar hij heel erg van genoot. Het is meer het zintuiglijke wat mij zo aan hem verbond. De klank van zijn stem als hij zong.  Maar ook zijn ogen die konden schitteren van plezier en vuurspuwen van woede. Ik herinner me zijn armen om me heen als hij voorlas uit de sprookjes van Grimm, het grote boek met de mooie tekeningen, en het verhaal van prins Lijsterbaard dat ik altijd zo mooi vond.  Ik herinner me dat hij me ophaalde van het station als het regende, dat we een visje gingen kopen op zaterdag, dat hij me regelmatig wat geld toestopte tijdens mijn studie-tijd. Ik hoor nog altijd zijn stem in mijn hoofd die zegt dat hij trots op me is om wie ik ben en wat ik doe. Van de laatste jaren herinner ik me hoe hij samen met de Regenboogprins cijferpuzzels maakte, ook al wist hij niet meer precies hoe het ging. En ik herinner me die armen die altijd sterk bleven en zich even om me heen sloten als ik binnenkwam of wegging. Het is de onvoorwaardelijke liefde die ik altijd heb gevoeld. Het is nog steeds de grond waarop ik sta, dat ik me zo liefgehad wist door mijn vader.

    Ik verlaat het graf, loop met de hond verder door het bos en stel me mijn vader voor in het leven hierna. Dat hij bijvoorbeeld mijn collega Danielle, die afgelopen jaar overleed aan borstkanker, tegenkomt en met haar in gesprek raakt. Dat zij enthousiast vertelt over de dingen die zij en ik samen deden en dat hij haar bewonderend aankijkt om alles wat ze heeft gerealiseerd. Dat zij over haar kinderen en haar man vertelt en over hoe belangrijk de liefde was in hun leven. En dat hij zegt: “Wat mooi dat je zo’n leven hebt geleid, en wat naar dat het al zo vroeg moest eindigen, maar wat fijn dat je iets belangrijks hebt gedaan voor mensen in de marge van de samenleving, dat je hen opbouwde en beschermde. Je man en je kinderen zullen de liefde die jij met hen deelde  altijd met zich mee blijven dragen.”
    Daarna neemt hij  hartelijk afscheid en loopt door naar mijn tante Truus om met haar te gaan salsa-dansen; en daarna gezamenlijk een krentenbol eten, met roomboter en kaas, en een kopje melk of karnemelk erbij, net zoals ze tijdens het leven deden. Tenslotte zoekt hij mijn ome Jan op, en zijn broers Klaas en Harm om samen over hun jeugd en latere echtgenoten te spreken. En daarna haalt hij zijn ouders op en gaan ze varen, over hemelse zeeën… of ze vliegen weer weg als vogels, richting het paradijs. En ik weet me verbonden met mijn vader, dwars door de grenzen van leven en dood heen. Fijne verjaardag papa. Ik ben trots jouw dochter te zijn.

     

     

  • Een verhaal bij het beeld

    Een verhaal bij het beeld

    Een potje in het zand. Een kleine jongen erbij. Een vrouw loopt richting de zee. Aan haar vast een doek vol rafels, wit en rood. De rafels lijken netten of webben, ze eindigen of beginnen in de pot. De Jongen maakt er deel vanuit. Er is ook een gat in het beeld. Een gebroken wit gapend gat.

    Ik maakte deze collage ergens afgelopen jaar. Ik moest sterk denken aan een oud bijbelverhaal over de weduwe van Zarfath, waar een vrouw haar laatste beetje olie gebruikt om een profeet die haar daarom vroeg te eten te geven. De keuze die ze maakte leverde haar op dat de bodem op het kruikje olie dat ze nog had nooit meer zichtbaar werd. Ik weet alleen niet zo goed waarom ik aan dat verhaal moet denken,

    Misschien is het omdat soms mijn eigen kruik olie (mijn energie en dat wat ik kan geven) als schaars voelt? Ik zou kunnen zeggen. Ik ben aan het veranderen ten opzichte van de Regenboogprins die  groter wordt. Die ruimte in begint te nemen voor zichzelf en tegelijk nog heel graag kind wil zijn en daarmee dus ook me de vraag stelt dat ik nog de zorgende moeder moet zijn. Met vele draden voel ik me met hem verbonden. Met liefde zorg ik nog voor hem.
    Maar ‘de zee’  roept ook. Roept over reizen en schrijven en ruimte en vrijheid en over het anders.  En wat vertelt het verhaal van de weduwe van Zarfath? Vraagt dat van mij om de weinige olie gewoon te blijven geven omdat het nooit op zal raken? Dat er altijd genoeg liefde en energie zal zijn? Ik ben benieuwd hoe andere ouders van opgroeiende (pleeg)kinderen deze periode beleven.

    Wat vertelt de collage jou? Misschien wel iets totaal anders. Ik ben benieuwd.

  • Veertjeslicht

    Veertjeslicht

    De opdracht luidde: Begin een kleine verzameling items die zich verhouden tot de thematiek. Een klein dingetje/schrijfsel/beeld/verwijzing/citaat. Geen hele verhandelingen.

    Ik doe mee aan een leergang muzisch werken van Musework. Door de muzen geïnspireerd, werken  we al spelend, en uitwisselend aan professionele ontwikkeling. Het is iedere keer weer zo heerlijk om erbij te zijn en op deze manier te mogen leren. Inmiddels ben ik al op weg naar de laatste bijeenkomst. Het thema waar ik mee aan de slag ben is het thema ‘onvermogen’. Hoe kan ik dat een plek geven in mijn werk? Wat levert het op als er ruimte is voor onvermogen?
    Als je met zo’n thema aan de slag gaat op een muzische manier, dan ga je eigenlijk al voelend en verkennend en verbeeldend te werk. Het is nooit een rechte lijn. De vormen die we gebruiken wijzen eerder omwegen dan rechte wegen. Toch is het rijk. Want via de muzische weg leer je een thema of vraag van allerlei kanten en in allerlei lagen kennen.

    De inspiratie van vandaag was een stukje muziek waar ik spontaan op begon te tekenen.  Mijn pen draaide en maakte krullen, als een veertje zo licht bewoog mijn pen over het papier. Ik kreeg het beeld van een veertje, dat op de wind meegedragen wordt. Ondertussen bedacht ik me: welke muziek is dit ook al weer? Toen het nummer was afgelopen keek ik op mijn telefoon: ‘Theme from Schindlers List’ zag ik. Een moment was ik in de war. Schindlers List. Een film met een loodzwaar thema. De holocaust. (meer…)

  • De eerste dag; it is well with my soul!

    De eerste dag; it is well with my soul!

    Deze week startte mijn werk op de CHE weer. Afgelopen maandag zaten we met alle medewerkers van de opleiding Social Work in een lokaal te luisteren naar de plannen van de hogeschool voor het aankomende jaar. Er passeerden een aantal mogelijke veranderingen en bezuinigingen de revue. Veranderingen zijn lastig, bezuinigingen zijn vaak pijnlijk.
    Naast de zakelijke informatie  wordt er bij de weekopeningen ook altijd aandacht gegeven aan mooie en bijzondere dingen die zijn gebeurd en aan verdrietige dingen. De leefwereld en de systeemwereld worden met elkaar verbonden. Zo kreeg ik in een uurtje tijd weer het hele leven voorbij. En ik waardeer dat enorm aan de plek waar ik werk.

    Er werd veel gezegd, tijdens de bijeenkomst. Er werd ook veel gezwegen. Mensen dachten na over wat de veranderingen voor hen zou kunnen betekenen. Mensen waren even terug bij thuis als het daar moeilijk is, of dachten aan die collega die vorig jaar nog bij ons was, of glimlachten om een mooie gebeurtenis. Misschien maakten mensen zich zorgen. Misschien waren sommige mensen zich al aan het voorbereiden op welke moeilijkheden hen stonden te wachten. Misschien dat mensen zich zorgen maakten over of ze hun baan wel zouden kunnen behouden of dat project dat ze zo graag zouden willen doen wel door kan gaan. Misschien ook onstond er onverschilligheid over al die dingen die nu nog helemaal niet duidelijk zijn.

    Al die dingen worden tijdens zo’n uur niet gezegd. Maar ze zijn wel aanwezig. En soms komt er iets van naar buiten. Deze keer gebeurde dat door de laatste woorden gesproken door onze directeur:
    “ Er is een toenemend belang van weerbaarheid en daarvoor is het volgende belangrijk:  (meer…)

  • Grond onder je voeten op Graceland – wie is mijn Village?

    Grond onder je voeten op Graceland – wie is mijn Village?

    Vraag je met theatermakers,sprekers en kunstenaars af wat de grond onder je voeten eigenlijk is.
    (uit het programmaboekje van Graceland)

    “Heb jij zin om een creatieve lezing te geven op Graceland?” Die vraag kreeg ik afgelopen jaar. Natuurlijk had ik daar zin in. Het moest over de waarde van een gemeenschap gaan. Samen met programmamaker Judith bedacht ik de naam: Wie is mijn Village? Een variant op het zinnetje ‘You need a village to raise a child’. Zou het zo kunnen zijn dat ieder mens eigenlijk een village nodig heeft?  Ik ging op onderzoek uit en ontdekte de volgende dingen:

    (meer…)

  • Keiland

    Keiland

    I will tread the Earth lightly, I will help her be.
    I will care for all of creation as she will care for me.

    Op de  laatste dag van Keiland, zongen we dit lied. Het ontroerde me om het te zingen. Ik durfde het bijna niet omdat ik deel uit maak van die generaties die de aarde vervuilen. De generaties die zich richten op rijkdom en macht en ongelijkheid. Toch zong ik! En misschien is dat wel de kern van Keiland voor mij. Dat ik toch zing, dwars tegen alles in.

    Wat is Keiland? 
    Deze vraag wordt me iedere keer als ik ga gesteld. Ehm …zeg ik dan. Nou het is niet zo groot. Het is ook geen festival. En ook geen conferentie. En zeker geen zomerkamp… alhoewel.. dat toch wel een beetje in de buurt komt soms. Het is gewoon kunst, kerk en kamperen! Precies dat. Op het groepskampeerterrein van Staatsbosbeheer Terschelling kamperen zo’n 200 mensen (gezinnen, singles, stellen, jongeren). Iedere ochtend begint met een viering, iedere dag eindigt met een viering. Vier ochtenden kun je meedoen aan (Kunst)workshops en op woensdagavond is er een grote Potluckmaaltijd. Donderdagmiddag is er een open podium, en zaterdags gaat iedereen weer naar huis (behalve het organiserend bestuur, die ruimt op met wie vrijwillig mee wil helpen). Het programma is eenvoudig opgezet. Je kent het al snel uit je hoofd. Maar om de geest van Keiland te leren kennen moet je de mensen leren kennen.

    Mensen
    Veel mensen op Keiland zijn creatief en kunstzinnig en ze houden van een goed gesprek. Ik heb de keren dat ik op Keiland was echt fantastische maaksels gezien. Mensen voelen zich vrij om zichzelf te zijn en van daaruit aan de slag te gaan met wat ze wordt aangeboden. Ze verwelkomen nieuwe mensen en nodigen hen uit om samen wat te eten of te drinken bij de tent. Ze bedenken gekke ideeën voor de vrije momenten en voeren die dan meestal ook gewoon uit. Ze wringen goedmoedig hun kleren en tenten uit als die een keer helemaal natgeregend zijn en helpen elkaar om weer op te drogen.Ze gaan met plezier naar de vieringen, doen mee aan sketches en andere verbeeldingen en zingen onder leiding van het supergave muziekteam. Ze worden graag gezegend en zegenen ook namen de Wezer (een naam voor God die ik dit Keiland leerde kennen) graag anderen. Ze spreken hun gebeden uit en zijn samen stil tijdens stiltemomenten.

    God
    Tijdens Keiland leer ik God kennen als een lichtvoetige, beeldende, humorvolle en hoopvolle Wezer die me vraagt om mezelf te zijn, om vrij te zijn, en  om te delen met anderen.  En precies dat raakt me. Het raakt me omdat het bruisend is zonder oppervlakkig te worden. De mensen op Keiland kennen net zoals iedereen pijn, haat, onvermogen en onmacht, Maar dit heeft niet de boventoon. De boventoon is de toon van Vreugde, de Vrolijkheid (Ik moet aan de zingende rabbijn Nava Tehila Livingstone denken (zij danst al bij God) die mij vertelde dat de Vreugde de basis is van het leven). Misschien dat Keiland mij daarom zo ontroert. Omdat er ruimte is voor vreugde en blijheid om het leven, Om ieder leven. Dwars tegen mijn gevoel van onmacht over polarisatie, politieke keuzes en klimaat in, is daar die belofte; die verbondenheid met de aarde, de planeet waarop ik leef:  ‘she will care for…’  de liefde van God en het vertrouwen dat ik als mens aan God mag geven om vanuit liefde te blijven leven. Hoe dan ook.

    Kleine nabrander
    Keiland is dan wel geen zomerkamp, het is wel net zo intensief als een zomerkamp. Gelukkig is er niets verplicht, dus af en toe even ergens buiten het terrein even bij te komen, is zeker aan te raden wat mij betreft.

    Meer weten? Check  Keiland

     

  • Retour Pretoria

    Retour Pretoria

    Over het boek

    Een paar maanden geleden zag ik plotseling dat de hoofdredacteur van DE PUP, waarvoor ik af en toe schrijf, een boek had geschreven en dat publiceerde. Toen we elkaar spraken over het boek was ik gelijk enthousiast. Marusja Aangeenbrug beschrijft in Retour Pretoria een stuk van de geschiedenis van de apartheid in Zuid Afrika aan de hand van de emigratie die vlak na WOII plaatsvond in Nederland.  Heel specifiek volgen we het leven van een echtpaar, Adri en Henk, die in de jaren 50 naar Pretoria verhuizen. Juist de combinatie van het persoonlijke verhaal van deze twee mensen en de beschrijving van de geschiedenis maakt dat het boek heel dichtbij kwam voor mij.
    Misschien komt dat omdat ik zelf een oom en tante had die vlak na de oorlog geëmigreerd zijn, ik hen ooit in Pretoria heb ontmoet, en ook een paar nichten en neven ken die daar zijn opgegroeid. En ik heb in mijn twintigerstijd een aantal jongerenteams ontmoet die namens en voor Zuid-Afrika’s Rainbownation rondtoerden door Nederland met theater en muziek. Later heb ik zowel de jongeren uit deze teams als mijn familie in Pretoria opgezocht.
    Door die ervaringen zag ik tijdens het lezen weer de huizen in Pretoria, de Vrye Gereformeerde kerk, township Temba, Sowetho, de thuislanden en ook de dorpjes waar de gekleurde gemeenschappen woonden, weer voor me.  Ik rook de geur van vuurtjes, ik zag weer de rode aarde, het rotsachtige thuisland. Ik reed weer in het Taxi-busje, ik genoot weer van de Braai die iedereen voor ons maakte.
    Toen ik zelf in Zuid-Afrika was (2001), was de apartheid al opgeheven, toch was het er nog. Alle groepen waren gastvrij, maar niemand wist het goed van elkaar. Iedereen woonde nog op zijn eigen plek en sprak gereserveerd over groepen mensen met een andere kleur. Door het boek van Marusja snapte ik beter waardoor dat kwam. Met name het proces naar de afschaffing van het systeem vond ik heel interessant. Een langdurig proces vol pijn, onrecht, haat maar ook langzaam maar zeker een verandering in het denken van vele Afrikaners. Dat proces krijg je mee via het persoonlijke verhaal van Henk en Adri.  Voor hen was in het begin het begrip ‘Apartheid’ normaal.
    (meer…)

  • De Xenofoor als inspiratie om te maken!

    De Xenofoor als inspiratie om te maken!

    Een tijdje geleden bezocht ik  in het Drents Museum de tentoonstelling Mikrokosmos – de wereld in een wunderkammer. Daar kwam ik een heel grappig wezentje tegen: de Xenofoor. Het was een soort schelp met allemaal kleine schelpjes en steentjes eraan vast. Het geheel zag er prachtig uit. Alsof alles zorgvuldig uitgezocht was.
    In eerste instantie dacht ik dat het verhaal verzonnen was, dat een kunstenaar het ding had gemaakt en iemand er dit prachtige verhaal bij had gezocht. Maar toen ik op internet wat verder onderzoek ging doen, kwam ik erachter dat de Xenophora echt bestaat. Het is een fossiele zeeslak die zich over de modderige zeebodem beweegt. Onderwijl verzamelt het diertje allerlei schelpjes en materiaal dat hij aan zijn eigen slakkenhuis vastmaakt. Toen ik naar afbeeldingen ging zoeken kwam ik de prachtigste exemplaren tegen. Wetenschappers weten eigenlijk niet goed waarom het dier dit doet. Dus… ik ben zo vrij om het diertje een ZEEKUNSTENAAR te noemen. Of een echte TASSENVROUW, maar dan op de zeebodem.

    Xenofoor
    Xenofoor  – Keiland 2026

    Het inspireerde me, en toen ik gevraagd werd om een workshop te geven op Keiland (Kunst, kerk en kamperen) bedacht ik me dat er geen betere plek was om iets met de Xenofoor te doen.  Dus ik ging aan de slag en dacht na over inhoud en vorm.
    Ik dacht na over wat mij zo fascineerde; namelijk dat het diertje blijkbaar zorgvuldig de schelpen en stenen uitzocht. Alsof het moest passen. Ieder diertje ziet er anders uit. Iets wat ik bij kunstenaars herken, maar eigenlijk misschien ook wel bij ons allemaal. We verzamelen immers allemaal dingen? Sommige dingen gaan een leven lang met ons mee, daar willen we geen afscheid van nemen. (meer…)

  • Alles over liefde – de dood, genezing en engelen

    Alles over liefde – de dood, genezing en engelen

    Ik kocht vlak voor mijn 25 jarig huwelijk het boek ‘Alles over liefde’ van bell hooks. In een aantal blogs neem ik je graag mee in mijn gedachten over dit boek. In de eerste blog beschreef ik hoe hooks het statement inneemt dat het begrip liefde onderdeel moet worden van het publieke gesprek.  De bloggen daarna gingen over duidelijkheid (definieer het begrip zodat je iets hebt om aan te refereren), rechtvaardigheid, openheid en eerlijkheid. De vijfde ging over commitment; wat start met de liefde voor jezelf, de liefde in en voor jou. Daarna kwamen spiritualiteit en liefdesethiek. De achtste blog ging over het thema hebzucht; de negatieve gevolgen van een kapitalistisch patriarchaal systeem zijn veel desastreuzer dan je misschien denkt, hebzucht verdrijft de liefde. Delen en eenvoud versterkt liefde juist. In de negende blog ging het over het thema gemeenschap. Hoe helpt gemeenschap in het leven? En wat heeft liefde daarmee te maken? De tiende was een intermezzo, waar ik de kennisachtergrond van hooks wat meer onderzocht. De elfde blog gingover wederkerigheid, waarbij de begrippen geven en gunnen centraal stonden. In de twaalfde blog gaat het over de romantische liefde..romantiek. Deze laatste blog gaat over de drie laatste hoofdstukken uit het boek. Daar komen de dood, genezing en engelen samen.

    Liefde zorgt ervoor dat we ons levender voelen. Dit is de eerste zin van het hoofdstuk over de dood. Eigenlijk is dit de zin die de kern aangeeft van alles wat ze erna over de dood schrijft. Want als liefde ons levender doet voelen, wat doet liefdeloosheid dan?
    Ik herinner me hoe ik verscheidene keren in mijn leven het gevoel heb gehad te bevriezen. Dat gebeurde als ik heel erg bang werd, of als ik een verlies kreeg te verduren dat ik nog niet kon dragen. Bevriezen is niet hetzelfde als liefdeloosheid, maar het is wel een staat van zijn, waardoor je je minder levend voelt. Niet bij de levenslust kan. Levend zijn betekent je emoties kennen en toelaten. Verbonden zijn met wie je bent, en je verbonden voelen met anderen. En empathisch zijn. Liefde geeft het leven zin! Liefdeloosheid brengt ons bij de dood.
    Hooks brengt de visie van Thomas Merton te berde: “ … in onze samenleving, hoewel er veel gezegd wordt over menselijke waarden, zal wanneer er werkelijk een keuze is tussen de levenden en de doden, tussen mannen en geld, of mannen en macht, of mannen en bommen, de keuze altijd op de dood vallen, want de dood is het einde of het doel van het leven.”  Ik vond dit heftig om te lezen en wilde het het liefst overslaan.  Ook vind ik het lastig dat er telkens het woord  ‘mannen’ staat. Ik denk wel dat als het om wapens en macht gaat, er nog steeds veel mannen de macht hebben, maar ook vrouwen kunnen deze manier van denken en anticiperen hebben. Dus, wat mij betreft hebben we het over mensen.  hooks bevestigd dat trouwens ook. Zij verbindt het met patriarchaal denken, wat zowel mannen als vrouwen kunnen doen.   (meer…)

  • Alles over liefde: romantiek

    Alles over liefde: romantiek

    Ik kocht vlak voor mijn 25 jarig huwelijk het boek ‘Alles over liefde’ van bell hooks. In een aantal blogs neem ik je graag mee in mijn gedachten over dit boek. In de eerste blog beschreef ik hoe hooks het statement inneemt dat het begrip liefde onderdeel moet worden van het publieke gesprek.  De bloggen daarna gingen over duidelijkheid (definieer het begrip zodat je iets hebt om aan te refereren), rechtvaardigheid, openheid en eerlijkheid. De vijfde ging over commitment; wat start met de liefde voor jezelf, de liefde in en voor jou. Daarna kwamen spiritualiteit en liefdesethiek. De achtste blog ging over het thema hebzucht; de negatieve gevolgen van een kapitalistisch patriarchaal systeem zijn veel desastreuzer dan je misschien denkt, hebzucht verdrijft de liefde. Delen en eenvoud versterkt liefde juist. In de negende blog ging het over het thema gemeenschap. Hoe helpt gemeenschap in het leven? En wat heeft liefde daarmee te maken? De tiende was een intermezzo, waar ik de kennisachtergrond van hooks wat meer onderzocht. De elfde blog gingover wederkerigheid, waarbij de begrippen geven en gunnen centraal stonden. In deze blog gaat het over de romantische liefde..romantiek.

    “ Verliefd, verloofd, getrouwd.” Ken je dit rijtje? Zo leerde ik dat in mijn jeugd, alhoewel we in die tijd de verloving oversloegen en trouwen net zo goed samenwonen of latten kon betekenen. Op de bijbelclub kwam er nog een begrip bij: vriendschap. Je wordt eerst vrienden, daarna krijg je verkering enz.  enz.  Echter, de hormonen raasden ook door mijn lijf, dus zo simpel was het allemaal niet. Bovendien had de bijbelclub dan misschien wel iets ideaals bedacht, ‘ wat voor stevige stabiele huwelijken zou gaan zorgen’ , maar mijn vriendinnen en vrienden op school hadden ook die hormonen en het ontdekken van kussen en seksualiteit was ook belangrijk.  Bovendien wilde ik toen ik zestien was nog helemaal niet nadenken over trouwen of samenwonen. Ja in concept, maar niet over de werkelijkheid.  Dus ik was verliefd, veelvuldig verliefd. Want er waren ongelovelijk veel leuke jongens om me heen. (meer…)

  • Alles over liefde: Wederkerigheid

    Alles over liefde: Wederkerigheid

    Ik kocht vlak voor mijn 25 jarig huwelijk het boek ‘Alles over liefde’ van bell hooks. In een aantal blogs neem ik je graag mee in mijn gedachten over dit boek. In de eerste blog beschreef ik hoe hooks het statement inneemt dat het begrip liefde onderdeel moet worden van het publieke gesprek.  De bloggen daarna gingen over duidelijkheid (definieer het begrip zodat je iets hebt om aan te refereren), rechtvaardigheid, openheid en eerlijkheid. De vijfde ging over commitment; wat start met de liefde voor jezelf, de liefde in en voor jou. Daarna kwamen spiritualiteit en liefdesethiek. De achtste blog ging over het thema hebzucht; de negatieve gevolgen van een kapitalistisch patriarchaal systeem zijn veel desastreuzer dan je misschien denkt, hebzucht verdrijft de liefde. Delen en eenvoud versterkt liefde juist. In de negende blog ging het over het thema gemeenschap. Hoe helpt gemeenschap in het leven? En wat heeft liefde daarmee te maken? De tiende was een intermezzo, waar ik de kennisachtergrond van hooks wat meer onderzocht. Deze blog gaat over wederkerigheid.

    In mijn relatie met mijn lief is wederkerigheid een basis waar we steeds naar terugkeren. Toen we elkaar leerden kennen begon het met hele simpele dingen, vaak gewoon op ons werk (we werkten in hetzelfde team).  We kibbelden over allerlei kleine zaken. Als we honger hadden ging het over; wie maakt de tosti’s? Als we uit eten gingen, wie betaalt? Als we aan het werk waren, wie heeft de leiding? Het was een spel dat we graag speelden. En spelenderwijs leerden we dat het gunnen aan elkaar een hele belangrijke factor van wederkerigheid was.

    Toen we een aantal jaar later getrouwd waren, bleven we telkens op zoek gaan naar onze gunfactor als de ander graag iets wilde. Tot mijn vreugde mocht ik van mijn lief, zo’n beetje de hele route bepalen als we op vakantie gingen. Hij vond het recht van VETO genoeg, mocht hij ergens niet mee akkoord gaan, dan deden we het niet. Hij houdt van auto’s; dus om de paar jaar staat er een nieuwe (2e hands) auto voor de deur. Toen ik van werk wilde wisselen maar nog geen andere baan had, gunde hij mij de tijd om mijn eigen bedrijf op te bouwen.
    Sinds de Regenboogprins in ons leven is gekomen staat de tijd die we hebben voor al onze dingen die we graag willen in ons leven regelmatig onder druk. De Prins is ons zeer dierbaar, en gunt ons ook zeker dingen die wij graag willen doen, maar ook al te vaak is hij onze handenbinder (geweest) en kan hij eenvoudigweg niet die wederkerigheid bieden die wij elkaar kunnen bieden.
    Toch blijft mijn lief het zeggen: “ Wil je dat graag? Dan moeten we kijken of we het zo kunnen organiseren dat je dat kan doen.” Mijn lief is er het allerbeste in van ons twee, die eer geef ik hem graag. En ik doe mijn uiterste best om hem ook de ruimte te geven die hij nodig heeft. Misschien dat we het daarom al 25 jaar zo goed met elkaar uithouden? Geven en gunnen… wat een mooie woorden he? Ik gun het je dat je ze zoveel mogelijk toe kunt passen in je leven.