Grond onder je voeten op Graceland – wie is mijn Village?

Vraag je met theatermakers,sprekers en kunstenaars af wat de grond onder je voeten eigenlijk is.
(uit het programmaboekje van Graceland)

“Heb jij zin om een creatieve lezing te geven op Graceland?” Die vraag kreeg ik afgelopen jaar. Natuurlijk had ik daar zin in. Het moest over de waarde van een gemeenschap gaan. Samen met programmamaker Judith bedacht ik de naam: Wie is mijn Village? Een variant op het zinnetje ‘You need a village to raise a child’. Zou het zo kunnen zijn dat ieder mens eigenlijk een village nodig heeft?  Ik ging op onderzoek uit en ontdekte de volgende dingen:

Het Sociaal Cultureel Planbureau schreef: gemeenschappen zijn van levensbelang voor een gezonde samenleving. Gemeenschappen werken verbindend en dragen bij aan het sociaal kapitaal in een samenleving. Ze zorgen voor veerkracht.
Journaliste Dina Perla Portnaar is kritisch op gemeenschappen. Ze vindt het begrip te makkelijk gebruikt. Ze definieert het fenomeen gemeenschap als volgt: een gemeenschap is een georganiseerde structuur die op drie pilaren steunt, namelijk op familiesystemen, geloofssystemen en institutionele systemen (@ Dina-Perla Portnaar, 2023). Het is  een structuur met uiterst complexe lijnen, verbanden en verhoudingen. Voor haar zijn gemeenschappen ook plekken waar er vanuit macht en traditie en ingewikkelde verbindingen mensen zich juist vast voelen zitten.

Je zou dus kunnen zeggen: In het beste geval is een gemeenschap een fundament, het geeft grond onder je voeten. Deel zijn van een gemeenschap betekent dat je ergens bij hoort, gezien en erkend wordt en jouw inbreng belangrijk is. Afgelopen week zag ik in het programma  Zinzoekers een fantastisch voorbeeld van de kracht van een gemeenschap. In een klein dorpje in Nederland wordt een doof jongetje geboren. Het hele dorp besluit om gebarentaal te leren zodat het jongetje zichzelf kenbaar kan maken en de dorpsgenoten met hem kunnen praten.
In het slechtste geval is een gemeenschap een systeem of structuur die je klemzet. Ook daarvan kennen we veel voorbeelden. Mensen die zich met moeite losmaken uit een beknellend systeem. Ik vermoed dat de meeste gemeenschappen ergens tussen deze uitersten in zitten.

Definitie
Ik moest tijdens mijn zoektocht terugdenken aan het boekje ‘Alles is liefde’ van bell hooks. Zij vindt het belangrijk dat als je met elkaar in gesprek gaat over een fenomeen, je definieert waar je het over hebt. Als je een definitie hebt, heb je een vertrekpunt, een begin, waar je telkens naar terug kunt keren. Je hebt iets om aan te refereren als je met elkaar nadenkt over hoe je bijvoorbeeld een gemeenschap vorm wil geven. Is er een definitie te vinden die een waardevolle gemeenschap beschrijft? Een definitie waarin liefde de boventoon speelt? Een beschrijving die voorbij de tradities gaat? Ik vond er eentje die me aansprak in bell hooks ‘ Alles is liefde’ :

Een gemeenschap is een groep individuen die hebben geleerd om eerlijk met elkaar te communiceren, wier relaties dieper gaan dan slechts hun beheerste maskers, en die zich er in belangrijke mate op hebben toegelegd om zich ‘samen te verheugen, samen te rouwen’ en ‘zich in elkaar te verheugen en zich andermans voorwaarden eigen te maken’. M. Scott Peck

Ruimte
Voor mij zit in deze beschrijving ruimte. Het biedt ruimte aan individuen, maar ook biedt het ruimte om structuren los te laten of te vereenvoudigen. De relaties zijn de basis van de gemeenschap. Wat de gemeenschap als doel heeft of kenmerkt kan enorm verschillen. De kwetsbaarheid en aanspreekcultuur en de ruimte die er is om te rouwen en te vieren is een basis die vele gemeenschappen de ruimte geeft om er te zijn.

Ik denk nu aan de Skaters waar Sebastian tijden het programma zo enthousiast over vertelde. Hoe hij zich welkom voelt. En van belang. En hoe hij vertelde dat hij het tof vindt om de jongere mensen die aansluiten de basis van het skaten bij kan brengen. De Skaters zijn zijn Village.  Ik denk ook aan Jetske Christoff die in Ede een tiener queercommunity leidt.  Ze ontdekte in verschillende stappen haar eigen Villages.  Mijn eigen Villages zijn Blossom 030 , mijn vrienden en familie en mijn werk aan de Christelijke Hogeschool Ede. Het zijn gemeenschappen waar ik mijzelf mag zijn, waar ik als het nodig was/is steun vind en confrontatie en waar mijn bijdrage gewenst en gezien wordt.  Het zijn absoluut geen perfecte gemeenschappen, maar ik voel me er thuis en wil er zijn en bijdragen.

Wie is jouw Village?
Wat heeft deze gemeenschap wat belangrijk voor je is?
En welke bijdrage heb jij in die gemeenschap?

Daarmee eindigde ik het programma! En met een theaterbeeld dat de deelnemers aan het programma iets deed ervaren van zowel het plezier als de uitdagingen en ook irritaties  die er nou eenmaal bij horen in een gemeenschap. Als je een beetje inzoomt op de foto zie je hoe mensen dat gevoel krijgen.

Vind je het nog leuk om het perspectief van bell hooks op gemeenschap te lezen? Check dan deze broedlog:Alles over liefde: gemeenschap!

Ik wens je toe dat je een eigen Village hebt of vindt, zodat je meer grond onder je voeten hebt dan alleen die van jou, zodat je weet dat je kwetsbaarheid er mag zijn  en zodat je weet dat wat jij hebt te brengen met jouw eigen talenten, belangrijk is.