Alles over liefde: Gemeenschap

In en door de gemeenschap ligt de redding van de wereld. M. Scott Peck.

Ik kocht vlak voor mijn 25 jarig huwelijk het boek ‘Alles over liefde’ van bell hooks. In een aantal blogs neem ik je graag mee in mijn gedachten over dit boek. In de eerste blog beschreef ik hoe bell hooks het statement inneemt dat het begrip liefde onderdeel moet worden van het publieke gesprek.  De bloggen daarna gingen over duidelijkheid (definieer het begrip zodat je iets hebt om aan te refereren), rechtvaardigheid, openheid en eerlijkheid. De vijfde ging over commitment; wat start met de liefde voor jezelf, de liefde in en voor jou. Daarna kwamen spiritualiteit en liefdesethiek. De achtste blog ging over het thema hebzucht; de negatieve gevolgen van een kapitalistisch patriarchaal systeem zijn veel desastreuzer dan je misschien denkt, hebzucht verdrijft de liefde. Delen en eenvoud versterkt liefde juist. In deze blog gaat het over het thema gemeenschap. Hoe helpt gemeenschap in het leven? En wat heeft liefde daarmee te maken?

bell hooks begint het hoofdstuk over dit thema met een definitie van Peck: een gemeenschap is een groep individuen die hebben geleerd om eerlijk met elkaar te communiceren, wier relaties dieper gaan dan slechts hun beheerste maskers, en die zich er in belangrijke mate op hebben toegelegd om zich ‘samen te verheugen, samen te rouwen’ en ‘zich in elkaar te verheugen en zich andermans voorwaarden eigen te maken’.

Als ik de zin langzaam tot me door laat dringen besef ik; het is heel wat, wat daar staat. Ik moest direct denken aan het boek ‘Kwetsbaarheid omhelzen’  van Christa Anbeek.  Zij beschrijft een gemeenschap als een hart. Kwetsbaar en daardoor sterk. Ik doe haar geen recht met deze korte beschrijving, maar de definitie van Peck bracht mij gelijk terug in haar boek. Misschien ook omdat het een beeld in mij oproept, en een richting. De richting van buiten naar binnen. Het beeld van een kloppend hart. Van datgene wat ervoor zorgt dat je blijft leven, maar ook kwetsbaar is . Een gemeenschap is een levend organisme dat onder invloed van wat er in gebeurt, verandert. Voorbeelden van gemeenschappen zijn: een familie, een dorp, een wijk, een vriendengroep, een vereniging, een religieuze gemeenschap, maar ook zijn er werkgemeenschappen. Een gemeenschap kan dus groot zijn, en klein, maar bestaat altijd uit een groep individuen en is groter dan een kerngezin (vader, moeder en 2 kinderen).

Ik moet denken aan Blossom030, de gemeenschap waar ik nu al zo lang deel vanuit maak. Maar ook andere kerkgemeenschappen waar ik een plek in had, aan mijn familie, mijn vrienden en ook de werkgemeenschappen waar ik deel vanuit maakte. Als ik de definitie van Peck daarop leg zie ik dat er altijd bepaalde elementen echt goed lukken, maar ik zie ook dat we in sommige dingen juist faalden. Dan waren de relaties persoonlijk, maar was er maar een beperkte eerlijkheid en reflectie, waardoor iedereen altijd een beetje op zijn hoede bleef en je er ook zo uit gekukeld kon worden. Of om bij mezelf te blijven; het lukte mij niet om de gemeenschapsvoorwaarden eigen te maken. Ik bleef dan een gevoel van vervreemding houden, en zat met 1 been in de gemeenschap en 1 been erbuiten.

Een gemeenschap is dus niet perfect, niet volmaakt en zal zelden helemaal voldoen aan de definitie die Peck heeft beschreven. bell hooks bevestigd dat in dit hoofdstuk als ze het over de extended family heeft. Een familie is groter dan een kerngezin. hooks schrijft dat het voordeel van een extended family is, dat er altijd wel een liefdevol individu een plek in heeft, die van betekenis kan zijn als er sprake is van disfunctioneren.
Je zou kunnen zeggen; een gemeenschap dat als een gezond hart functioneert, is een plek waar mensen gezien worden en opgenomen, waar ze kwetsbaar mogen zijn, maar ook aangesproken worden door elkaar. Het hart blijft in conditie als elkaars talenten worden gezien en gestimuleerd, als er eerlijkheid, reflectie en ook vergeving en gedragsverandering plaatsvindt. Als mensen door elkaar kunnen groeien in liefhebben. En als er volop genoten wordt van elkaars uniekheid, gefeest kan worden en gerouwd. Dat is het ideale gemeenschapsplaatje.
Maar vaker is het zo dat het hart misschien een ruisje heeft, of iets te klein of te groot is, jong of oud en daardoor niet helemaal zoals je zou willen. Ik denk dat dat reëler is dan wat ik hiervoor schreef. Tegelijk moet ik denken aan de woorden die hooks in een vorig hoofdstuk schreef naar aanleiding van een bijbeltekst uit de eerste brief van Johannes:

’Er is in de liefde geen vrees, maar de volmaakte liefde drijft vrees buiten; want de vrees heeft pijn, en die vreest, is niet volmaakt in de liefde.’

hooks is lange tijd betoverd geweest door deze woorden. Ze vond ze prachtig en tegelijk ingewikkeld. Want hoe verhouden angst en liefd zich tot elkaar. Als je angstig bent, heb je dus niet genoeg liefde? Of andersom; des te meer liefde, des te minder angst? Ze zoekt lange tijd naar de betekenis van het woord volmaakt/perfect en vindt dat uiteindelijk in de definitie ‘ de wil om te verfijnen’. Ze beschrijft een groeiproces. Liefde als een proces dat verfijning heeft ondergaan.

Je zou dus kunnen zeggen dat een gemeenschap een hart heeft dat niet altijd in goede conditie is, dat een gemeenschap in die zin ook menselijk en dus kwetsbaar is, maar dat door als groep en als individu de liefde telkens te verfijnen of er naar terug te keren, de angst verdwijnt en er daardoor meer ruimte komt voor ieders talent, voor eerlijkheid, voor het verheugen in elkaar, voor feest en voor rouw. Voegen we daarbij de inzet van het vorige hoofdstuk, namelijk het voorkomen van hebzucht door te kiezen voor het delen van je bezit en een eenvoudig leven, gaat de gemeenschap zeker helpen om de wereld te redden.