Alles over liefde – de dood, genezing en engelen
Ik kocht vlak voor mijn 25 jarig huwelijk het boek ‘Alles over liefde’ van bell hooks. In een aantal blogs neem ik je graag mee in mijn gedachten over dit boek. In de eerste blog beschreef ik hoe hooks het statement inneemt dat het begrip liefde onderdeel moet worden van het publieke gesprek. De bloggen daarna gingen over duidelijkheid (definieer het begrip zodat je iets hebt om aan te refereren), rechtvaardigheid, openheid en eerlijkheid. De vijfde ging over commitment; wat start met de liefde voor jezelf, de liefde in en voor jou. Daarna kwamen spiritualiteit en liefdesethiek. De achtste blog ging over het thema hebzucht; de negatieve gevolgen van een kapitalistisch patriarchaal systeem zijn veel desastreuzer dan je misschien denkt, hebzucht verdrijft de liefde. Delen en eenvoud versterkt liefde juist. In de negende blog ging het over het thema gemeenschap. Hoe helpt gemeenschap in het leven? En wat heeft liefde daarmee te maken? De tiende was een intermezzo, waar ik de kennisachtergrond van hooks wat meer onderzocht. De elfde blog gingover wederkerigheid, waarbij de begrippen geven en gunnen centraal stonden. In de twaalfde blog gaat het over de romantische liefde..romantiek. Deze laatste blog gaat over de drie laatste hoofdstukken uit het boek. Daar komen de dood, genezing en engelen samen.
Liefde zorgt ervoor dat we ons levender voelen. Dit is de eerste zin van het hoofdstuk over de dood. Eigenlijk is dit de zin die de kern aangeeft van alles wat ze erna over de dood schrijft. Want als liefde ons levender doet voelen, wat doet liefdeloosheid dan?
Ik herinner me hoe ik verscheidene keren in mijn leven het gevoel heb gehad te bevriezen. Dat gebeurde als ik heel erg bang werd, of als ik een verlies kreeg te verduren dat ik nog niet kon dragen. Bevriezen is niet hetzelfde als liefdeloosheid, maar het is wel een staat van zijn, waardoor je je minder levend voelt. Niet bij de levenslust kan. Levend zijn betekent je emoties kennen en toelaten. Verbonden zijn met wie je bent, en je verbonden voelen met anderen. En empathisch zijn. Liefde geeft het leven zin! Liefdeloosheid brengt ons bij de dood.
Hooks brengt de visie van Thomas Merton te berde: “ … in onze samenleving, hoewel er veel gezegd wordt over menselijke waarden, zal wanneer er werkelijk een keuze is tussen de levenden en de doden, tussen mannen en geld, of mannen en macht, of mannen en bommen, de keuze altijd op de dood vallen, want de dood is het einde of het doel van het leven.” Ik vond dit heftig om te lezen en wilde het het liefst overslaan. Ook vind ik het lastig dat er telkens het woord ‘mannen’ staat. Ik denk wel dat als het om wapens en macht gaat, er nog steeds veel mannen de macht hebben, maar ook vrouwen kunnen deze manier van denken en anticiperen hebben. Dus, wat mij betreft hebben we het over mensen. hooks bevestigd dat trouwens ook. Zij verbindt het met patriarchaal denken, wat zowel mannen als vrouwen kunnen doen. Bij het vereren van de dood, hoort ook angst. Hoe meer de nadruk op macht komt, hoe groter de angst voor het vreemde, of de vreemdeling. Daar horen allerlei irrationele gedachten en verwachtingen bij. Merton: “ Als we geobsedeerd raken door het idee dat de dood ergens in een hinderlaag op ons ligt te wachten, maken we de dood niet echter, maar het leven minder echt. Ons leven raakt verdeeld tegen zichzelf. Het wordt touwtrekken tussen de liefde voor het leven en de angst ervoor. De dood opereert dan midden in het leven, niet als het einde ervan, maar eerder in de vorm van levensangst.”
Is er dan ook een andere weg? hooks noemt de Via positiva. Dat is een op de schepping georiënteerde spiritualiteit waarbij de doodsverering van het patriarchaat wordt uitgedaagd, vrede wordt gesticht en mensen zich inzetten voor gerechtigheid en een liefdesethiek omarmen.
Een tweede weg die hooks noemt is de weg van ‘de dood in de ogen kijken’ . Als je geconfronteerd wordt met de dood door bijvoorbeeld een levensbedreigende ziekte, of het verlies van een dierbare, kun je je verbinden met de liefde in jezelf. Pijn krijgen we allemaal, we kunnen daar niet aan ontsnappen. Het is ook geen teken van disfunctioneren. Maar de liefde is een hulpbron om met pijn om te gaan. Blijf in de liefde.
Wat daarnaast belangrijk is, is dat je je open kunt stellen voor de helende liefde van de ander. Soms is je hart gesloten of bevroren doordat er liefdeloos met je om is gegaan. Liefde heeft een grote kracht en kan je helpen om te leven alsof je opnieuw geboren bent. Het betekent niet dat je het verleden vergeet. Maar je kunt er met andere ogen naar kijken en het een andere plek geven in je leven.
Ik herken dat zeker. Alhoewel ik naast liefde ook altijd het begrip tijd zal plaatsen. Helen heeft tijd nodig, aandacht en zorg van mensen om je heen, en soms ook professionele aandacht. Maar blijft staan: Hoofd en hart behouden altijd hun helende kracht, zodat we het vermogen hebben onze geest eindeloos te blijven vernieuwen, de ziel te herstellen.
Tenslotte noemt hooks nog expliciet, de gemeenschap, die een drager kan zijn van veel leed en van veel liefde. De gemeenschap van mensen. Maar ook datgene wat gebeurt wat de liefde opwekt. Aardse en niet aardse engelen, God. Die of dat wat groter is dan mensen.
Liefde is onze bestemming. We vinden de betekenis van het leven niet alleen – we vinden haar met elkaar. Thomas Merton
En nu is het boek uit. Ik lees nog een keer de woorden op de achterflap. “Een warmhartig bewijs dat liefde mogelijk is” schrijft de New York Times. Het boek gaat over de samenleving in Amerika, maar ik denk dat het hele westerse denken de kenmerken bezit die bell hooks beschrijft. Ik heb me regelmatig geconfronteerd gevoeld omdat ze zo scherp is en geen compromissen en nuancering kiest. Het boek zal me nog lang bij blijven en ik hoop dat het me lukt om een aantal wegwijzers die hooks uitzet, te integreren in mijn leven en ervoor zal blijven strijden in de samenleving. Met een zucht leg ik het boek nu aan de kant. Misschien pak jij het op om het te lezen?
